Giha sayfasında bugün Ek tercihlerde kaç tane tercih hakkı var üzerine faydalı ve güncel bir içerik sizi bekliyor.
Bir karar verirken önümüzde ne kadar çok seçenek olursa kendimizi o kadar özgür hissederiz. Ancak seçenekler arttıkça doğru kararı verme kaygısı da büyüyebilir. Ek tercih döneminde üniversite veya lise seçeneklerini değerlendiren öğrenciler için bu durum daha belirgin hâle gelir. İnsan zihni bir yandan yeni fırsatlara yönelirken diğer yandan yanlış seçim yapma korkusuyla mücadele eder. Peki, ek tercihlerde kaç tane tercih hakkı var ve bu süreç öğrencilerin psikolojisini nasıl etkiliyor?
Ek tercih hakkı, başvurulan yerleştirme sistemine göre değişir. Üniversite ek yerleştirmelerinde ÖSYM tarafından uygulanan YKS sistemi, lise yerleştirmelerinde ise Millî Eğitim Bakanlığının LGS sistemi esas alınır.
YKS ek yerleştirmelerinde adayların tercih edebileceği program sayısı, ilgili yılın ÖSYM tercih kılavuzunda belirtilir. Üniversite ek tercihleri için geçmiş yıllarda 24 tercih hakkı uygulanmıştır. Ancak bu sayı her yılın kılavuzundan doğrulanmalıdır. 2026 yılı için kesin bilgiye ulaşmak isteyen adayların ÖSYM’nin güncel duyurularını ve ek yerleştirme kılavuzunu incelemesi gerekir.
Adaylar tercihlerini oluştururken yalnızca boş kontenjanları değil, puanlarını, başarı sıralamalarını ve programların özel koşullarını da değerlendirmelidir. Ayrıca ek yerleştirme kuralları kapsamında ilk yerleştirmede bir programa yerleşmiş adayların tercih yapma durumu sınırlanabilir.
Lise ek yerleştirme sürecinde uygulanacak tercih sayısı ve başvuru koşulları, ilgili yılın MEB kılavuzuna göre belirlenir. Yerel yerleştirme, merkezî sınav puanıyla öğrenci alan liseler ve nakil işlemleri birbirinden farklı kurallara sahip olabilir.
Bu nedenle YKS ile LGS ek tercih haklarını aynı değerlendirmemek gerekir. Güncel kurallar için ve duyuruları esas alınmalıdır.
Bilişsel psikoloji, insanların bilgiyi nasıl işlediğini, seçenekleri nasıl karşılaştırdığını ve kararlarını hangi zihinsel süreçlerle verdiğini inceler. Ek tercih döneminde adaylar puan, bölüm, şehir, barınma imkânı ve gelecekteki iş olanakları gibi çok sayıda değişkeni aynı anda düşünür.
Bu yoğunluk, karar yorgunluğuna neden olabilir. Her seçeneğin avantajlarını ve dezavantajlarını değerlendirmek, bir noktadan sonra zihinsel yükü artırabilir.
Psikolojide seçenek fazlalığı üzerine yapılan araştırmalar, çok sayıda alternatifin bazı koşullarda karar vermeyi güçleştirdiğini ortaya koymuştur. Bununla birlikte, araştırmaların sonuçları her durumda aynı değildir. Bazı çalışmalar seçeneklerin artmasının kararsızlığı yükselttiğini gösterirken bazıları bu etkinin görev karmaşıklığına, kişinin deneyimine ve seçeneklerin nasıl sunulduğuna bağlı olduğunu belirtir.
Bu çelişki, ek tercih yapan öğrenciler açısından önemlidir. Çok sayıda tercih hakkına sahip olmak her zaman daha iyi sonuç alınacağı anlamına gelmez. Önemli olan, seçenekleri bilinçli biçimde sıralamaktır.
Kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: Bir bölümü gerçekten istediğim için mi tercih ediyorum, yoksa boşta kalma kaygısı nedeniyle mi listeme ekliyorum?
Ek tercih döneminde belirsizlik, umut, hayal kırıklığı ve kaygı aynı anda yaşanabilir. İlk yerleştirmede istediği sonucu alamayan bir öğrenci, yeni bir fırsatla karşılaştığında heyecanlanırken yeniden başarısız olma ihtimalinden de endişe duyabilir.
Bu noktada , kişinin duygularını fark etmesi ve bu duyguların kararlarını nasıl etkilediğini anlaması açısından önemlidir.
Bilişsel davranışçı psikoloji alanındaki araştırmalar, olumsuz sonuçlara odaklanmanın ve belirsizliği tehdit olarak algılamanın kaygıyı artırabildiğini gösterir. Ancak kaygı yaşayan herkes yanlış karar vermez. Bazı öğrenciler kaygılarını dikkatli araştırma yapmak için kullanırken bazıları aceleci davranabilir.
Bu nedenle psikolojik araştırmalardan çıkarılabilecek sonuç, kaygının her zaman zararlı olduğu değil, karar verme biçimini etkileyebildiğidir.
Ek tercih yaparken kendinize şu soruları yöneltmek faydalı olabilir:
– Tercih ettiğim bölümü gerçekten istiyor muyum?
– Bu seçeneğin günlük yaşamıma ve geleceğime etkilerini araştırdım mı?
– Kararımı kendi beklentilerime göre mi, çevremdeki insanların düşüncelerine göre mi veriyorum?
Bu sorular, duyguların karar sürecindeki rolünü daha açık görmeye yardımcı olabilir.
Üniversite ve lise tercihleri yalnızca bireysel kararlar değildir. Aile beklentileri, arkadaşların seçimleri, sosyal medya paylaşımları ve toplumdaki meslek algıları da bu süreçte etkili olabilir.
yoluyla yayılan düşünceler, öğrencinin kendi hedeflerini yeniden değerlendirmesine neden olabilir. Örneğin arkadaşlarının belirli bir üniversiteyi tercih etmesi, o üniversitenin kendisi için de uygun olduğu düşüncesini doğurabilir.
Sosyal psikolojideki sosyal karşılaştırma yaklaşımı, insanların kendi durumlarını anlamak için başkalarının başarılarını ve seçimlerini ölçüt olarak kullanabildiğini açıklar. Öğrenciler de yerleştirme sonuçlarını arkadaşlarının sonuçlarıyla karşılaştırabilir.
Bu karşılaştırma bazen bilgi edinmeyi kolaylaştırır. Ancak kişinin kendi ilgi alanlarını ve koşullarını göz ardı etmesine de yol açabilir.
Aileyle yapılan açık konuşmalar, bölüm araştırmaları ve farklı meslekleri tanımak karar sürecini destekleyebilir. Bununla birlikte, öğrencinin kendi hedefleriyle çevresinin beklentileri arasında denge kurması önemlidir.
Karar verme, kaygı ve sosyal karşılaştırma üzerine yapılan araştırmalar, insanların aynı koşullara farklı tepkiler verebildiğini gösterir. Bazı öğrenciler ayrıntılı listeler hazırladığında rahatlar. Bazıları ise çok fazla bilgi topladıkça daha kararsız hâle gelir.
Meta-analizler, yani farklı araştırmaların sonuçlarını sistematik biçimde bir araya getiren çalışmalar, genel eğilimleri anlamaya yardımcı olur. Ancak bu sonuçlar her öğrencinin aynı psikolojik süreçten geçeceğini kanıtlamaz. Benzer şekilde, tek bir vaka çalışması da bütün adaylar için geçerli bir kural oluşturmaz.
Bu nedenle ek tercih döneminde uygulanabilecek en yararlı yaklaşım, güncel başvuru kurallarını öğrenmek, seçenekleri gerçekçi ölçütlerle karşılaştırmak ve duygusal baskının kararları yönetmesine izin vermemektir.
Ek tercihlerde kaç tane tercih hakkı var? sorusunun yanıtı, YKS veya LGS gibi hangi yerleştirme sisteminin söz konusu olduğuna ve ilgili yılın resmî kurallarına bağlıdır. YKS’de geçmiş yıllarda 24 tercih hakkı uygulanmış olsa da güncel sayı mutlaka ÖSYM kılavuzundan kontrol edilmelidir.
Psikolojik açıdan önemli olan, tercih sayısından çok bu hakların nasıl kullanıldığıdır. Bilişsel süreçler seçenekleri değerlendirmemize, duygusal farkındalık kaygımızı anlamamıza, sosyal etkileşim ise çevremizden bilgi edinmemize yardımcı olur.
Son olarak kendinize şu soruyu sorun: Tercih listemi yalnızca bir yere yerleşmek için mi hazırlıyorum, yoksa gerçekten öğrenmek ve gelişmek istediğim bir yolu seçmek için mi? Bu soruya vereceğiniz yanıt, tercih sürecini daha bilinçli yönetmenize yardımcı olabilir.